Wsparcie socjalne dla obywateli Ukrainy w Polsce – najważniejsze zmiany i aktualne zasady

Jeśli jesteś obywatelem Ukrainy i przebywasz w Polsce w związku z wojną, na pewno zależy Ci na tym, by mieć aktualne informacje o swoim statusie prawnym i dostępnych formach wsparcia.

Polskie prawo w tej kwestii dynamicznie się zmienia, a zrozumienie tych zasad jest kluczowe dla Twojej stabilności. Ten wpis to skrótowy przewodnik po najważniejszych przepisach, które obowiązują na dzień 26 lipca 2025 roku, ze szczególnym uwzględnieniem świadczeń socjalnych i kwestii legalizacji pobytu.

Twój pobyt w Polsce: Aktualny status i PESEL UKR

Zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem, Twój legalny pobyt w Polsce, jeśli przybyłeś po 24 lutego 2022 roku w związku z konfliktem zbrojnym, został przedłużony do 30 września 2025 roku. Procedowane jest przedłużenie wszystkich tych praw do 4 marca 2026 r. To bardzo ważna informacja, która dotyczy również ważności Twoich wiz, zezwoleń na pobyt czasowy, kart pobytu oraz terminów na opuszczenie Polski i dobrowolnego powrotu, które zostały automatycznie przedłużone na podstawie specustawy.

Fundamentalnym elementem dla dostępu do większości form wsparcia pozostaje numer PESEL ze statusem UKR. Pamiętaj, by uzyskać go niezwłocznie po przybyciu do Polski w dowolnym urzędzie gminy lub miasta. Warto wiedzieć, że przy nadawaniu numeru PESEL dzieciom wymagana jest ich osobista obecność. Twoja tożsamość jest natomiast potwierdzana na podstawie ważnego dokumentu podróży, np. paszportu.

Możliwość długoterminowej legalizacji pobytu

Obywatele Ukrainy, którzy posiadają aktywny status PESEL UKR (i mieli go w dniu 4 marca 2024 roku oraz nieprzerwanie przez co najmniej 365 dni), mają możliwość ubiegania się o zezwolenie na pobyt czasowy na okres 3 lat. Wniosek ten składa się elektronicznie do wojewody, co jest formą stabilizacji pobytu na dłuższy czas.

Świadczenia socjalne: Jakie wsparcie możesz otrzymać?

Dostęp do świadczeń socjalnych jest kontynuowany, choć z pewnymi modyfikacjami, które warto znać:

• Świadczenie wychowawcze „800+”: Nadal możesz liczyć na 800 zł miesięcznie na każde dziecko do ukończenia 18. roku życia. Pamiętaj jednak, że od 1 czerwca 2025 roku wypłata tego świadczenia zostanie uzależniona od spełnienia obowiązku szkolnego przez dziecko. Oznacza to, że dzieci w wieku szkolnym i przedszkolnym (objęte rocznym przygotowaniem przedszkolnym) będą musiały uczęszczać do polskiej szkoły lub przedszkola. Wyjątek od tej zasady stanowią dzieci z orzeczoną niepełnosprawnością.
• Świadczenie „Dobry Start” (300 zł): To jednorazowe 300 zł na wyprawkę szkolną. Podobnie jak w przypadku „800+”, od września 2025 roku wypłata tego świadczenia będzie powiązana ze spełnieniem obowiązku szkolnego/rocznego przygotowania przedszkolnego przez dziecko w polskiej placówce.
• Świadczenia rodzinne: Jeśli spełniasz ogólne kryteria dochodowe i inne warunki polskiego prawa, masz prawo do świadczeń rodzinnych na zasadach ogólnych.
• Pomoc społeczna: Posiadając numer PESEL UKR, możesz ubiegać się o świadczenia pieniężne i niepieniężne z pomocy społecznej. Wnioski składa się w lokalnych Ośrodkach Pomocy Społecznej (OPS) lub Centrach Usług Społecznych (CUS), właściwych dla Twojego miejsca pobytu. Konieczne jest złożenie oświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej.

Zakwaterowanie, praca i zdrowie: Co jeszcze powinieneś wiedzieć?

• Zakwaterowanie zbiorowe: Wsparcie w zakresie zakwaterowania i wyżywienia w obiektach zbiorowego zakwaterowania (prowadzonych na polecenie wojewodów) jest kontynuowane. Pamiętaj, że po 120 dniach pobytu w tych obiektach będziesz zobowiązany do partycypowania w kosztach (50% kosztów, maksymalnie 40 zł dziennie w okresie 120-180 dni, a po 180 dniach 75% kosztów, maksymalnie 60 zł dziennie). Istnieją jednak wyjątki dla osób szczególnie wrażliwych – np. osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów, seniorów (kobiety po 60. roku życia, mężczyźni po 65. roku życia) czy kobiet w ciąży. Ważna informacja: od 31 października 2025 roku nowe przyjęcia do ośrodków zbiorowego zakwaterowania będą dotyczyły wyłącznie tych grup.
• Rynek pracy: Jeśli Twój pobyt jest legalny na podstawie specustawy, możesz legalnie wykonywać pracę w Polsce bez konieczności uzyskiwania zezwolenia na pracę. Warunkiem jest złożenie przez pracodawcę powiadomienia o powierzeniu Ci pracy w ciągu 7 dni. Masz również prawo do rejestracji w urzędach pracy jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy.
• Opieka zdrowotna: Jako osoba objęta ochroną tymczasową, masz pełny dostęp do opieki zdrowotnej w Polsce na takich samych zasadach jak obywatele polscy ubezpieczeni w NFZ. Obejmuje to wizyty u lekarzy rodzinnych, specjalistów, leczenie szpitalne oraz refundację leków.
• Edukacja: Twoje dzieci objęte są obowiązkiem szkolnym w Polsce. Mają także możliwość korzystania z dodatkowych, bezpłatnych zajęć z języka polskiego przez maksymalnie 36 miesięcy.

Jak ubiegać się o wsparcie? Praktyczne wskazówki

1. PESEL UKR: Udaj się do dowolnego urzędu gminy lub miasta w Polsce, by złożyć wniosek.
2. Świadczenia pieniężne („800+”, „Dobry Start”): Wnioski złożysz elektronicznie przez Platformę Usług Elektronicznych (PUE) ZUS, portal Emp@tia lub bankowość elektroniczną. ZUS oferuje wsparcie w swoich placówkach.
3. Świadczenia z pomocy społecznej: Skontaktuj się z lokalnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej (OPS) lub Centrum Usług Społecznych (CUS) właściwym dla Twojego miejsca pobytu.
4. Zezwolenie na pobyt czasowy (karta pobytu): Wniosek o ten dokument składa się elektronicznie do wojewody.
5. Zakwaterowanie zbiorowe: Wniosek składasz bezpośrednio w urzędzie wojewódzkim.

Pamiętaj o ważnych datach i zasadach!

Kluczową kwestią jest ciągłość legalnego pobytu. Pamiętaj, że wyjazd z Polski na okres dłuższy niż 30 dni może skutkować utratą uprawnień do legalnego pobytu na podstawie specustawy, a co za tym idzie – prawa do świadczeń i pomocy socjalnej.

Zachęcamy do regularnego weryfikowania najbardziej aktualnych informacji na oficjalnych stronach rządowych Rzeczypospolitej Polskiej (np. gov.pl, zus.pl). W razie pytań, zawsze możesz skontaktować się bezpośrednio z odpowiednimi urzędami (urzędy gminy/miasta, ZUS, OPS/CUS, urzędy wojewódzkie, Urząd do Spraw Cudzoziemców), albo powierzyć to Laut.

Mamy nadzieję, że ten przewodnik pomoże Ci zrozumieć obecne zasady i sprawnie korzystać z dostępnego wsparcia!