Laut 2025-08-08 Brak komentarzy

Zrzeczenie się obywatelstwa ukraińskiego

Niniejsza pogłębiona analiza, przygotowana przez Laut, ma na celu dostarczenie kompleksowych informacji na temat procedury zrzeczenia się obywatelstwa ukraińskiego. Jest ona skierowana przede wszystkim do obywateli Ukrainy, którzy nabyli obywatelstwo innego kraju, ze szczególnym uwzględnieniem obywatelstwa polskiego, i rozważają formalne uregulowanie swojego statusu prawnego.

Wszystkie przedstawione informacje bazują wyłącznie na oficjalnych źródłach rządu i administracji Ukrainy, w tym:

Ustawa Ukrainy „O obywatelstwie Ukrainy” (Law No. 2235-IV z 16 kwietnia 1997 r., z późniejszymi zmianami)
Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy (MSZ), w tym wytyczne i procedury publikowane przez ukraińskie placówki konsularne za granicą
Państwowa Służba Migracyjna Ukrainy (DMSU)
Kancelaria Prezydenta Ukrainy
Rada Najwyższa Ukrainy

Podstawy prawne ustania obywatelstwa Ukrainy

Kluczowym aktem prawnym regulującym kwestie obywatelstwa w Ukrainie jest Ustawa Ukrainy „O obywatelstwie Ukrainy” (Law No. 2235-IV z 16 kwietnia 1997 r., z późniejszymi zmianami). Ukraińskie prawo obywatelskie wyraźnie rozróżnia dwie główne formy ustania obywatelstwa, zgodnie z Art. 18 ustawy:

Wyjście z obywatelstwa Ukrainy (Вихід з громадянства України): Jest to dobrowolna procedura inicjowana na wniosek osoby, która chce zrzec się obywatelstwa ukraińskiego. Jest to akt świadomej rezygnacji z obywatelstwa, wymagający aktywnego działania ze strony obywatela.
Utrata obywatelstwa Ukrainy (Втрата громадянства України): Następuje w wyniku określonych działań lub okoliczności, często niezależnie od bezpośredniej woli osoby, lub jako konsekwencja dobrowolnego działania, ale bez formalnego wniosku o zrzeczenie. Przykłady obejmują dobrowolne nabycie obywatelstwa innego państwa przez osobę pełnoletnią, wstąpienie do służby wojskowej, służby bezpieczeństwa, organów ścigania, organów sprawiedliwości lub organów państwowych obcego państwa bez zgody władz ukraińskich, uzyskanie obywatelstwa ukraińskiego na podstawie fałszywych informacji lub sfałszowanych dokumentów, lub brak rejestracji konsularnej przez siedem lat dla osób mieszkających za granicą bez ważnych przyczyn.

W kontekście zrzeczenia się obywatelstwa, niniejsza analiza koncentruje się na procedurze „wyjścia z obywatelstwa”. Ważne jest, aby zrozumieć, że choć dobrowolne nabycie obywatelstwa innego państwa przez osobę pełnoletnią jest podstawą do utraty obywatelstwa ukraińskiego, w praktyce proces „utraty” często wymaga formalnego uznania przez państwo, a nie jest w pełni automatyczny. Celem jest uniknięcia bezpaństwowości.

Brak jasnych wskazówek w dostępnych materiałach, czy „utrata” jest procesem inicjowanym wyłącznie przez państwo ukraińskie, czy też wymaga aktywnego działania ze strony obywatela, sugeruje, że formalne „wyjście z obywatelstwa” może być preferowaną ścieżką dla zapewnienia pełnej jasności prawnej i uniknięcia niepewności co do statusu obywatelskiego. Dla obywateli Ukrainy, którzy już posiadają drugie obywatelstwo, zrozumienie, czy ich status jest „utracony” czy „wymaga zrzeczenia się”, jest kluczowe dla ich praw i obowiązków, w tym tych o charakterze wojskowym czy podatkowym.

Ostateczna decyzja o zrzeczeniu się obywatelstwa ukraińskiego jest formalizowana poprzez wydanie odpowiedniego dekretu Prezydenta Ukrainy. Data wydania tego dekretu jest datą ustania obywatelstwa.

Poniższa tabela przedstawia kluczowe różnice między tymi dwoma sposobami ustania obywatelstwa:

Typ ustania obywatelstwa	Wyjście z obywatelstwa (zrzeczenie się)	Utrata obywatelstwa
Podstawa prawna (Ustawa o obywatelstwie Ukrainy)	Art. 19	Art. 20
Charakter	Dobrowolny, na wniosek osoby	Często automatyczny/przymusowy, w wyniku określonych działań
Przykłady	Wniosek o zrzeczenie się obywatelstwa po nabyciu innego	Dobrowolne nabycie obywatelstwa innego państwa (dla pełnoletnich), wstąpienie do służby w obcym państwie, fałszywe dane przy nabyciu, brak rejestracji konsularnej
Organ decyzyjny	Prezydent Ukrainy (na podstawie wniosku)	Prezydent Ukrainy (na podstawie przedstawionych faktów)

Procedura zrzeczenia się obywatelstwa Ukrainy

Procedura zrzeczenia się obywatelstwa ukraińskiego jest procesem wieloetapowym, wymagającym spełnienia określonych warunków i złożenia obszernej dokumentacji.

Ogólne warunki i wymogi

Procedura zrzeczenia się obywatelstwa ukraińskiego jest przeznaczona dla obywateli Ukrainy, którzy na stałe zamieszkują poza granicami Ukrainy. Wymaga to posiadania odpowiednich adnotacji w paszporcie o stałym pobycie za granicą lub innych dokumentów potwierdzających ten fakt.

Kluczowym warunkiem proceduralnym jest fakt, że zrzeczenie się obywatelstwa ukraińskiego nie jest możliwe z terytorium Ukrainy. Wnioski muszą być składane za pośrednictwem ukraińskich placówek dyplomatycznych lub konsularnych za granicą. Państwowa Służba Migracyjna Ukrainy (DMSU) nie posiada informacji o procedurze zrzeczenia się obywatelstwa dla obywateli zamieszkujących w Ukrainie, co dodatkowo potwierdza ten wymóg. To oznacza, że osoba, która chce zrzec się obywatelstwa, musi najpierw legalnie opuścić Ukrainę i uzyskać status stałego rezydenta w innym kraju, a następnie złożyć wniosek w ukraińskiej placówce konsularnej. Ten wymóg stwarza znaczącą barierę dla osób, które z różnych powodów nie mogą lub nie chcą opuścić Ukrainy, ale pragną zrzec się obywatelstwa. Może to prowadzić do sytuacji, w której osoby takie pozostają obywatelami Ukrainy wbrew swojej woli, co ma konsekwencje prawne, takie jak obowiązki wojskowe czy podatkowe, zwłaszcza w kontekście trwającej wojny i przepisów mobilizacyjnych. Brak wewnętrznej procedury jest istotnym ograniczeniem dostępu do tej ścieżki prawnej.

Zrzeczenie się obywatelstwa ukraińskiego może zostać odmówione, jeśli prowadziłoby to do bezpaństwowości. W związku z tym, wnioskodawca musi przedstawić dokument potwierdzający nabycie obywatelstwa innego państwa lub dokument wydany przez upoważniony organ innego państwa, gwarantujący nadanie obywatelstwa w przypadku zrzeczenia się obywatelstwa ukraińskiego.

Wymagane dokumenty

Wnioski o zrzeczenie się obywatelstwa ukraińskiego wymagają złożenia dokumentów w czterech egzemplarzach.

Dla osoby pełnoletniej

Podstawowy zestaw dokumentów dla osoby pełnoletniej obejmuje:

Wniosek o zrzeczenie się obywatelstwa ukraińskiego: Wzory dokumentów są dostępne na stronach konsulatów.
Cztery fotografie: O wymiarach 35x45mm.
Kopia paszportu obywatela Ukrainy do wyjazdu za granicę: Musi zawierać adnotację o wyjeździe na stałe zamieszkanie za granicą, lub kopia paszportu obywatela byłego ZSRR (wzór z 1974 r.) z adnotacją o wymeldowaniu z terytorium Ukrainy. W przypadku braku tych dokumentów, należy przedstawić odpowiednie zaświadczenia wydane przez organy spraw wewnętrznych Ukrainy lub placówkę dyplomatyczną/konsularną Ukrainy, potwierdzające fakt posiadania obywatelstwa ukraińskiego i stałego pobytu za granicą.
Jeden z następujących dokumentów:
- Dokument potwierdzający nabycie obywatelstwa innego państwa (państw).
- Dokument wydany przez upoważniony organ innego państwa, stwierdzający, że obywatel Ukrainy nabędzie obywatelstwo tego państwa, jeśli zrzeknie się obywatelstwa ukraińskiego (tzw. gwarancja nadania obywatelstwa).

Poniższa tabela podsumowuje wymagane dokumenty dla osoby pełnoletniej:

Dokument	Wymóg
Wniosek o zrzeczenie się obywatelstwa	Obowiązkowy (4 egz.)
Zdjęcia (35x45mm)	Obowiązkowe (4 szt.)
Kopia paszportu z adnotacją o stałym pobycie za granicą (lub zaświadczenie)	Obowiązkowy
Dokument potwierdzający nabycie/gwarancję obywatelstwa innego państwa	Obowiązkowy

Dla dzieci (osoby poniżej 18 roku życia, które nie są w związku małżeńskim)

Procedura dla dzieci jest bardziej złożona i zależy od sytuacji rodziców. Wymagane są również cztery egzemplarze dokumentów.

Dziecko, które wyjechało za granicę z rodzicami na stałe zamieszkanie i zrzeka się obywatelstwa ukraińskiego wraz z nimi: Jeden z rodziców musi złożyć wniosek o zrzeczenie się obywatelstwa dziecka w swoim własnym wniosku o zrzeczenie się obywatelstwa. Do tego dołącza się:
- Kopię aktu urodzenia dziecka.
- Kopię dokumentu potwierdzającego obywatelstwo ukraińskie dziecka.
- Jeden z dokumentów potwierdzających nabycie lub gwarancję nabycia obywatelstwa innego państwa przez dziecko. Ten dokument nie jest wymagany, jeśli prawo państwa, którego obywatelstwo dziecko nabywa, przewiduje nabycie obywatelstwa przez dziecko w wyniku nabycia obywatelstwa przez jego rodziców lub jednego z nich.
- W przypadku dzieci w wieku 14-18 lat, wymagana jest ich pisemna zgoda na zrzeczenie się obywatelstwa ukraińskiego. Podpis na tej zgodzie musi być notarialnie poświadczony.
- Dokument potwierdzający wyjazd dziecka na stałe zamieszkanie za granicę.
Dziecko, które wyjechało za granicę z jednym rodzicem na stałe zamieszkanie i zrzeka się obywatelstwa z tym rodzicem, podczas gdy drugi rodzic pozostaje obywatelem Ukrainy, jest cudzoziemcem lub bezpaństwowcem: Rodzic zrzekający się obywatelstwa musi złożyć wniosek o zrzeczenie się obywatelstwa dziecka w swoim własnym wniosku. Wymagane dokumenty są podobne do powyższych, z uwzględnieniem statusu drugiego rodzica.
Dziecko, które wyjechało za granicę na stałe zamieszkanie, a jego rodzice zrzekli się obywatelstwa ukraińskiego: Jeden z rodziców składa wniosek o zrzeczenie się obywatelstwa dziecka. Wymagane są: wniosek, cztery zdjęcia (dla dzieci od 7 lat), kopia aktu urodzenia, kopia dokumentu potwierdzającego obywatelstwo ukraińskie dziecka, dokument potwierdzający nabycie/gwarancję nabycia innego obywatelstwa przez dziecko, zgoda dziecka 14-18 lat (notarialnie poświadczona), dokument potwierdzający wyjazd dziecka na stałe zamieszkanie za granicę, oraz dokumenty potwierdzające, że rodzice dziecka zrzekli się obywatelstwa ukraińskiego.
Dziecko adoptowane przez parę, z której jedno jest obywatelem Ukrainy, a drugie cudzoziemcem: Adoptujący rodzic będący cudzoziemcem składa wniosek o zrzeczenie się obywatelstwa dziecka. Wymagane są: wniosek, cztery zdjęcia (dla dzieci od 7 lat), kopia aktu urodzenia, kopia dokumentu potwierdzającego obywatelstwo ukraińskie dziecka, dokument potwierdzający nabycie/gwarancję nabycia innego obywatelstwa przez dziecko, zgoda dziecka 14-18 lat (notarialnie poświadczona), dokument potwierdzający obywatelstwo drugiego rodzica adoptującego w innym państwie, kopia paszportu obywatela Ukrainy drugiego rodzica adoptującego, oraz kopia orzeczenia sądu lub decyzji o adopcji uznanej w Ukrainie.
Dziecko adoptowane przez cudzoziemców lub bezpaństwowców: Jeden z rodziców adoptujących składa wniosek. Wymagane są: wniosek, cztery zdjęcia (dla dzieci od 7 lat), kopia aktu urodzenia, kopia dokumentu potwierdzającego obywatelstwo ukraińskie dziecka, dokument potwierdzający nabycie/gwarancję nabycia innego obywatelstwa przez dziecko, zgoda dziecka 14-18 lat (notarialnie poświadczona), kopie dokumentów potwierdzających, że rodzice adoptujący są cudzoziemcami lub bezpaństwowami, oraz kopia orzeczenia sądu lub decyzji o adopcji uznanej w Ukrainie.

Poniższa tabela przedstawia wybrane scenariusze dokumentacji dla dzieci:

Scenariusz	Wymagane dokumenty
Dziecko z rodzicami (14-18 lat)	Kopia aktu urodzenia, Kopia dokumentu obywatelstwa UA, Dokument nabycia/gwarancji obywatelstwa obcego, Zgoda dziecka (notarialnie poświadczona), Dokument wyjazdu na stałe za granicę
Dziecko adoptowane przez cudzoziemców (7+ lat)	Wniosek o zrzeczenie się, Zdjęcia (4 szt.), Kopia aktu urodzenia, Kopia dokumentu obywatelstwa UA, Dokument nabycia/gwarancji obywatelstwa obcego, Zgoda dziecka (notarialnie poświadczona), Kopie dokumentów potwierdzające, że adoptujący są cudzoziemcami/bezpaństwowcami, Kopia orzeczenia o adopcji

Miejsce składania wniosków

Wnioski o zrzeczenie się obywatelstwa ukraińskiego składa się za pośrednictwem ukraińskich placówek dyplomatycznych i konsularnych za granicą. Przykłady obejmują Konsulat Generalny Ukrainy we Frankfurcie nad Menem czy Konsulat Generalny Ukrainy w Nowym Jorku. Potwierdza się brak możliwości składania wniosków w Państwowej Służbie Migracyjnej Ukrainy (DMSU) na terytorium Ukrainy.

Przebieg procesu i terminy

Ogólny termin rozpatrzenia wniosku o wyjście z obywatelstwa Ukrainy nie powinien przekraczać jednego roku. Należy pamiętać, że ten termin nie obejmuje czasu potrzebnego na przesyłanie materiałów pocztą dyplomatyczną lub kurierską.

Datą ustania obywatelstwa ukraińskiego jest data wydania odpowiedniego dekretu Prezydenta Ukrainy. Po otrzymaniu powiadomienia o ustaniu obywatelstwa ukraińskiego, zagraniczna placówka dyplomatyczna powiadamia wnioskodawcę o decyzji Prezydenta Ukrainy w ciągu jednego tygodnia. Następnie wycofuje dokumenty podróży obywatela Ukrainy i wydaje zaświadczenie o ustaniu obywatelstwa ukraińskiego. Jeśli osoba, której obywatelstwo zostało zakończone, nie odbierze odpowiedniego zaświadczenia i nie zwróci dokumentów podróży obywatela Ukrainy do instytucji w określonym terminie, zagraniczna placówka dyplomatyczna podejmuje działania w celu unieważnienia dokumentu paszportowego.

Opłaty konsularne związane ze zrzeczeniem się obywatelstwa

Opłata konsularna za zrzeczenie się obywatelstwa ukraińskiego wynosi 280 EUR lub 300 USD za każdego wnioskodawcę. W przypadku dzieci w wieku 14 lat i starszych, które składają wniosek o zrzeczenie się obywatelstwa wraz z jednym z rodziców, może być naliczona dodatkowa opłata w wysokości 18 EUR za poświadczenie zgody dziecka na zrzeczenie się obywatelstwa.

Poniższa tabela przedstawia szczegóły opłat konsularnych:

Typ wnioskodawcy	Opłata (EUR/USD)
Osoba pełnoletnia	280 EUR / 300 USD
Dziecko poniżej 14 lat (wraz z rodzicem)	280 EUR / 300 USD
Dziecko od 14 lat (wraz z rodzicem)	280 EUR / 300 USD + 18 EUR (za poświadczenie zgody)

Kluczowe uwarunkowania i ograniczenia

Procedura zrzeczenia się obywatelstwa ukraińskiego, choć jasno określona, podlega pewnym uwarunkowaniom i ograniczeniom, które mogą wpłynąć na pomyślne jej zakończenie.

Podstawy odmowy zrzeczenia się obywatelstwa

Wniosek o zrzeczenie się obywatelstwa ukraińskiego może zostać odrzucony w następujących przypadkach:

Jeśli wnioskodawca ma niespełnione zobowiązania wobec państwa ukraińskiego.
Jeśli wnioskodawca ma zobowiązania majątkowe związane z interesami osób prawnych lub fizycznych na terytorium Ukrainy.
Jeśli zrzeczenie się obywatelstwa prowadziłoby do bezpaństwowości wnioskodawcy (co jest minimalizowane przez wymóg posiadania innego obywatelstwa lub gwarancji jego nadania).

Fragment, który mówi o „niespełnionych zobowiązaniach wobec państwa”, jest niezwykle szeroki i w kontekście trwającej wojny może obejmować różnorodne obowiązki, w tym obowiązki wojskowe (np. służba wojskowa, mobilizacja) lub inne zobowiązania prawne, które mogą być interpretowane jako „interesy państwa”. Ta klauzula wprowadza znaczną niepewność dla wnioskodawców, zwłaszcza mężczyzn w wieku poborowym lub osób, które mogą mieć jakiekolwiek nieuregulowane kwestie prawne w Ukrainie. Może to stanowić poważną przeszkodę w procesie zrzeczenia się obywatelstwa, nawet jeśli spełnione są wszystkie inne wymogi formalne.

Kontekst zmian w prawie ukraińskim dotyczącym wielokrotnego obywatelstwa

W czerwcu 2025 roku Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła ustawę regulującą posiadanie wielokrotnego obywatelstwa. Nowe prawo ma na celu umożliwienie niektórym cudzoziemcom uzyskanie ukraińskiego paszportu w ramach uproszczonej procedury, bez konieczności rezygnacji z dotychczasowego obywatelstwa, a także Ukraińcom zdobycie paszportu innego państwa bez konieczności zrzekania się obywatelstwa ukraińskiego.

Należy jednak zaznaczyć, że nowe regulacje dotyczą tylko wybranych krajów (z wyłączeniem państw agresorów/okupantów) i nie obejmują sędziów ani urzędników. Ponadto, istnieje niepewność, czy ustawa ta wejdzie w życie z uwagi na potencjalną niezgodność z konstytucją Ukrainy. Dla osoby rozważającej zrzeczenie się obywatelstwa ukraińskiego, ta sytuacja jest kluczowa. Jeśli nowe prawo wejdzie w życie i będzie stabilne, potrzeba zrzeczenia się obywatelstwa ukraińskiego w celu nabycia innego obywatelstwa może zniknąć dla wielu osób. Jednakże, dopóki status prawny nowego prawa jest niepewny, obecna procedura zrzeczenia się pozostaje jedyną formalnie ugruntowaną ścieżką. To implikuje, że decyzja o zrzeczeniu się obywatelstwa powinna być podjęta z pełną świadomością tej niepewności i ewentualnych przyszłych zmian, które mogą uczynić ten krok niepotrzebnym lub nawet niekorzystnym w dłuższej perspektywie. Wskazuje to na potrzebę bieżącego monitorowania zmian legislacyjnych w Ukrainie.

Podsumowanie i zalecenia

Analiza procedury zrzeczenia się obywatelstwa ukraińskiego, formalnie określanej jako „wyjście z obywatelstwa”, prowadzi do kilku kluczowych wniosków:

Jest to proces formalny, inicjowany na wniosek obywatela i finalizowany dekretem Prezydenta Ukrainy.
Procedura jest przeznaczona wyłącznie dla obywateli Ukrainy zamieszkujących na stałe za granicą i musi być realizowana za pośrednictwem ukraińskich placówek konsularnych. Zrzeczenie się z terytorium Ukrainy jest niemożliwe.
Wymóg posiadania innego obywatelstwa lub gwarancji jego nadania jest kluczowy, aby zapobiec bezpaństwowości.
Proces jest czasochłonny, trwający do jednego roku (nie wliczając czasu na przesyłki), i wiąże się ze znacznymi opłatami konsularnymi.
Wymagane dokumenty są szczegółowe i różnią się w zależności od statusu wnioskodawcy (dorosły, dziecko w różnych konfiguracjach).
Istnieją podstawy do odmowy wniosku, w tym niespełnione zobowiązania wobec państwa ukraińskiego lub zobowiązania majątkowe na terytorium Ukrainy.

Dla osób rozważających zrzeczenie się obywatelstwa ukraińskiego, na podstawie przeprowadzonej analizy, formułuje się następujące praktyczne zalecenia:

Potwierdź status pobytu: Należy upewnić się, że posiada się status stałego pobytu za granicą, potwierdzony odpowiednimi adnotacjami w dokumentach podróży.
Uzyskaj inne obywatelstwo lub gwarancję: Przed złożeniem wniosku o zrzeczenie się obywatelstwa ukraińskiego, kluczowe jest posiadanie już obywatelstwa innego państwa lub oficjalnej gwarancji jego nadania.
Przygotuj kompletną dokumentację: Należy skrupulatnie zebrać wszystkie wymagane dokumenty, zwracając szczególną uwagę na liczbę kopii (cztery egzemplarze) i specyficzne wymogi dla dzieci (np. zgoda notarialna dla osób w wieku 14-18 lat).
Zarezerwuj odpowiedni czas i środki: Trzeba być przygotowanym na to, że proces może potrwać do roku lub dłużej i wiąże się z opłatą konsularną w wysokości 280 EUR (lub 300 USD) za każdego wnioskodawcę.
Sprawdź zobowiązania wobec państwa: Przed złożeniem wniosku należy dokładnie sprawdzić, czy nie ma się żadnych niespełnionych zobowiązań wobec państwa ukraińskiego (w tym potencjalnych obowiązków wojskowych) lub zobowiązań majątkowych w Ukrainie, które mogłyby być podstawą do odmowy.
Monitoruj zmiany legislacyjne: Biorąc pod uwagę niedawne przyjęcie ustawy o wielokrotnym obywatelstwie i niepewność co do jej wejścia w życie, zaleca się ciągłe śledzenie zmian w ukraińskim prawie o obywatelstwie. Może się okazać, że w przyszłości zrzeczenie się obywatelstwa nie będzie konieczne w danej sytuacji.
Skonsultuj się z Laut: Ze względu na złożoność procedury i potencjalne wyzwania (takie jak szeroka interpretacja „niespełnionych zobowiązań” czy niejasny status nowego prawa o wielokrotnym obywatelstwie), w przypadku wątpliwości zaleca się skorzystanie z porady prawnej oferowanej przez Laut.